EnableYourData.com

KPI · Financieel

Budgetafwijking: formule en voorbeeld.

De budgetafwijking is het verschil tussen de werkelijke cijfers en het budget over dezelfde periode, in euro's of als percentage van het budget. Je berekent hem per rekeninggroep, kostenplaats of afdeling, meestal per maand en cumulatief over het jaar. Zo zie je vroeg waar de werkelijkheid van het plan afwijkt en waar bijsturing nodig is.

Plan een demo Alle KPI's

Formule voor budgetafwijking

Absoluut: realisatie − budget. Relatief: (realisatie − budget) ÷ budget × 100%

Rekenvoorbeeld

Acme Groothandel begrootte voor het eerste kwartaal van 2026 € 3.000.000 omzet en € 210.000 overige bedrijfskosten. De werkelijke omzet was € 2.850.000 en de overige bedrijfskosten waren € 231.000. De omzetafwijking is € 2.850.000 − € 3.000.000 = −€ 150.000, of −5%. De kostenafwijking is € 231.000 − € 210.000 = +€ 21.000, of +10%. Beide afwijkingen zijn ongunstig.

Fictieve cijfers van Acme Groothandel.

Zo lees je deze KPI

Bij omzet is een positieve afwijking gunstig, bij kosten ongunstig; zet daarom bij elke afwijking of hij gunstig of ongunstig is. Kijk naar de cumulatieve afwijking over het jaar om toevallige verschuivingen tussen maanden te dempen. Zoek bij grote afwijkingen de oorzaak: volume, prijs, timing of een fout in het budget zelf.

Valkuilen bij budgetafwijking

  • Een jaarbudget gelijk over twaalf maanden verdelen terwijl omzet en kosten seizoensgebonden zijn, waardoor elke maand schijnbaar afwijkt.
  • Kosten vergelijken met een vast budget terwijl de omzet sterk afwijkt; een flexibel budget op basis van het werkelijke volume geeft een eerlijker beeld.
  • Afwijkingen in omzet en kosten met hetzelfde teken tonen, zodat niet direct duidelijk is wat gunstig is.

SQL & DAX

Budgetafwijking berekenen in SQL en DAX

Twee voorbeelden op een fictief datawarehouse van Acme Groothandel: een query in PostgreSQL en een measure voor een Power BI-model. Pas tabel- en kolomnamen aan je eigen model aan.

SQL · PostgreSQL
WITH actual AS (
  SELECT date_trunc('month', entry_date)::date AS period_month, account_group, SUM(amount) AS actual
  FROM gl_entries
  WHERE entry_date >= date_trunc('year', current_date)
  GROUP BY 1, 2
)
SELECT b.period_month,
       b.account_group,
       b.amount AS budget,
       a.actual,
       a.actual - b.amount AS variance,
       ROUND(100.0 * (a.actual - b.amount) / NULLIF(b.amount, 0), 1) AS variance_pct
FROM budgets b
LEFT JOIN actual a ON a.period_month = b.period_month AND a.account_group = b.account_group
WHERE b.period_month >= date_trunc('year', current_date)
ORDER BY b.period_month, b.account_group;
DAX · Power BI
Budget Variance = SUM(GL[Amount]) - SUM(Budgets[Amount])

Budget Variance % = DIVIDE([Budget Variance], SUM(Budgets[Amount]))

In ENABLE

Deze KPI volgen in ENABLE

Vragen in gewone taal

Vraag naar budgetafwijking per maand, klant of product in de SQL Explorer met AI. De AI schrijft de SQL, jij ziet de query en voert hem zelf uit; de AI krijgt alleen metadata.

Lees meer →

In je Power BI-dashboard

Leg de KPI vast als measure in je Power BI-model en toon hem in het portaal, met "Laatst ververst" erbij. Toegangsprofielen en optioneel row-level security bepalen wie welke cijfers ziet.

Lees meer →

Eigen dashboards (pilot)

Zet de KPI als tegel in een eigen dashboard, met vergelijking met vorig jaar. De Dashboard Builder is een pilot en per klant aan te zetten.

Lees meer →

Doelen per maand

Met de ingebouwde app Targets leg je per maand een doel voor de KPI vast, zodat je realisatie en doel naast elkaar ziet.

Lees meer →

FAQ

Veelgestelde vragen

Hoe bereken je een budgetafwijking?

Je trekt het budget af van de werkelijke cijfers; voor een percentage deel je dat verschil door het budget. Bij € 231.000 werkelijke kosten tegenover € 210.000 budget is de afwijking € 21.000, ofwel 10% boven budget.

Wat is het verschil tussen budget en forecast?

Het budget is het plan dat aan het begin van het jaar is vastgesteld, de forecast is de actuele verwachting voor de rest van het jaar. Vergelijk de realisatie met het budget om te zien hoe ver je van het plan afwijkt, en met de forecast om te zien of je verwachtingen kloppen.

Wanneer is een budgetafwijking gunstig?

Een afwijking is gunstig als het resultaat erdoor verbetert: meer omzet of minder kosten dan begroot. Lagere kosten zijn echter niet altijd goed nieuws; het kan ook betekenen dat geplande activiteiten zijn uitgesteld.

AI gebruiken op je eigen data. Veilig, en zonder hoofdpijn.

In een online demo laten we zien hoe ENABLE je data veilig beschikbaar maakt en hoe je erop bouwt: een app beschrijven in de AI Builder, vragen in gewone taal, dashboards en API's. En hoe wij het voor je inrichten en beheren.

Plan een demo info@enableyourdata.com