Woordenlijst
Begrippen rond data en AI, in één zin uitgelegd.
Korte definities van de termen die je tegenkomt bij Power BI, datawarehouses, AI op eigen data en governance. Met links naar de pagina's waar we er dieper op ingaan.
A
- AI Act
- De AI Act is de Europese verordening (EU) 2024/1689 die regels stelt aan AI-systemen op basis van hun risico. Hij is op 1 augustus 2024 in werking getreden en wordt gefaseerd van toepassing. Lees meer: AI Act en AVG →
- API
- Een API (application programming interface) is een afgesproken manier waarop softwaresystemen met elkaar communiceren en gegevens uitwisselen, zonder dat een mens daar tussen hoeft te zitten. Lees meer: Data-API →
- API-sleutel
- Een API-sleutel is een geheime code waarmee een systeem zich identificeert bij een API. Behandel een API-sleutel als een wachtwoord: bewaar hem veilig en vervang hem als hij uitlekt. Lees meer: Data-API →
- Auditlog
- Een auditlog is een chronologisch overzicht van acties in een systeem: wie heeft wanneer wat gedaan, zoals inloggen, rechten wijzigen of een dashboard openen. Het helpt bij controle, onderzoek en verantwoording. Lees meer: Toegang en beveiliging →
- AVG
- De AVG (Algemene verordening gegevensbescherming, in het Engels GDPR) is de Europese privacywet die regelt hoe organisaties persoonsgegevens mogen verwerken. Ze geldt ook als persoonsgegevens via een AI-toepassing worden verwerkt. Lees meer: AI Act en AVG →
C
- CUSTOMDATA
- CUSTOMDATA() is een DAX-functie die een vrije tekstwaarde uitleest die een applicatie meegeeft bij het insluiten van een Power BI-rapport. Je gebruikt hem in rolfilters voor row-level security, bijvoorbeeld om op een klantcode te filteren. Lees meer: Row-level security →
D
- Data governance
- Data governance is het geheel van afspraken, rollen en processen waarmee een organisatie de kwaliteit, beveiliging en het juiste gebruik van data borgt. Denk aan eigenaarschap van definities, toegangsbeleid en controle. Lees meer: AI governance →
- Data lake
- Een data lake is een opslagplaats voor grote hoeveelheden ruwe data in elk formaat, zoals tabellen, bestanden en logs. De structuur bepaal je pas bij het lezen van de data. Lees meer: Datawarehouse →
- Data lakehouse
- Een data lakehouse is een dataplatform dat de opslag van een data lake combineert met de tabelstructuur en het beheer van een datawarehouse. Open tabelformaten zoals Delta Lake en Apache Iceberg maken dat mogelijk. Lees meer: Datawarehouse →
- Data lineage
- Data lineage is het vastleggen van de herkomst en route van data: uit welke bron een cijfer komt en welke bewerkingen het onderweg heeft ondergaan. Het helpt om fouten te herleiden en cijfers te verantwoorden. Lees meer: AI governance →
- Datacatalogus
- Een datacatalogus is een doorzoekbaar overzicht van de databronnen, tabellen en rapporten in een organisatie, met beschrijvingen, eigenaren en vaak ook de herkomst van de data. Lees meer: Data platform →
- Datadictionary
- Een datadictionary is een overzicht dat per tabel en kolom in gewone taal beschrijft wat erin staat, in welke eenheid en met welke geldige waarden. Het helpt mensen en AI om data juist te interpreteren. Lees meer: Text-to-SQL →
- Datamodel
- Een datamodel is de beschrijving van hoe gegevens zijn georganiseerd: welke tabellen er zijn, welke velden ze bevatten en hoe ze met elkaar samenhangen. Een goed datamodel maakt rapportages sneller en antwoorden betrouwbaarder. Lees meer: Data platform →
- Datasilo
- Een datasilo is een verzameling gegevens die vastzit in één systeem of afdeling en niet eenvoudig met andere data te combineren is. Datasilo's leiden vaak tot verschillende cijfers voor hetzelfde begrip. Lees meer: Single source of truth →
- Datawarehouse
- Een datawarehouse is een centrale database waarin gegevens uit verschillende bronsystemen worden samengebracht, opgeschoond en ingericht voor rapportage en analyse. Het bewaart historie en hanteert één set definities. Lees meer: Datawarehouse →
- DAX
- DAX (Data Analysis Expressions) is de formuletaal van Power BI voor berekeningen en filters in een semantisch model. Je gebruikt DAX voor measures zoals omzet of marge en voor rolfilters bij row-level security. Lees meer: Row-level security →
E
- ETL / ELT
- ETL (extract, transform, load) en ELT (extract, load, transform) zijn twee manieren om data uit bronsystemen naar een datawarehouse te brengen. Bij ETL bewerk je de data vóór het laden, bij ELT laad je eerst en transformeer je daarna in het warehouse zelf. Lees meer: Data integratie →
K
- KPI
- Een KPI (key performance indicator) is een meetbare waarde die laat zien of een organisatie, afdeling of proces op koers ligt voor een doel. Voorbeelden zijn brutomarge, levertrouw en verzuimpercentage. Lees meer: KPI-dashboard opzetten →
L
- Large language model (LLM)
- Een large language model (LLM) is een AI-model dat is getraind op grote hoeveelheden tekst en daardoor taal kan begrijpen en genereren. De modellen achter ChatGPT zijn er een voorbeeld van; ze zijn sterk in taal, maar niet in exact rekenen. Lees meer: AI op eigen data →
M
- Management dashboard
- Een management dashboard is een overzicht van de belangrijkste KPI's voor de directie of het managementteam. Elk cijfer staat er met een vergelijking ten opzichte van een doel, vorig jaar of de vorige periode. Lees meer: Power BI-dashboards →
- Metadata
- Metadata is data over data: de namen van tabellen en kolommen, datatypes, relaties en beschrijvingen. Bij text-to-SQL heeft een AI-model alleen metadata nodig om een query te schrijven, niet de rijen data zelf. Lees meer: Text-to-SQL →
- Microsoft Entra ID
- Microsoft Entra ID, voorheen Azure Active Directory, is de identiteits- en toegangsdienst van Microsoft. Het beheert gebruikers, groepen, gastgebruikers en app-registraties voor onder meer Microsoft 365 en Power BI. Lees meer: Power BI-dashboards delen →
- Microsoft Fabric
- Microsoft Fabric is het dataplatform van Microsoft dat onder meer data-integratie, datawarehousing, data engineering en Power BI combineert in één SaaS-omgeving. De data komt samen in OneLake. Lees meer: Microsoft Fabric →
- Multi-tenant
- Multi-tenant betekent dat één softwareplatform meerdere organisaties (tenants) bedient, waarbij de gegevens en instellingen van elke organisatie van elkaar gescheiden zijn. Lees meer: Platform →
O
- OneLake
- OneLake is de centrale opslaglaag van Microsoft Fabric: één data lake voor de hele organisatie, waarin tabellen standaard in het open Delta Lake-formaat worden opgeslagen. Lees meer: Microsoft Fabric →
- OpenAPI
- OpenAPI is een open standaard om een REST-API te beschrijven: welke endpoints er zijn, welke parameters ze accepteren en wat ze teruggeven. Met een OpenAPI-specificatie kunnen ontwikkelaars en tools een API snel begrijpen en aanroepen. Lees meer: Data-API →
P
- Power BI
- Power BI is het platform van Microsoft voor rapportage en data-analyse. Je bouwt rapporten in Power BI Desktop en deelt ze via de Power BI-service in de cloud. Lees meer: Power BI →
- Power BI Embedded
- Power BI Embedded is de manier om Power BI-rapporten en -dashboards in een eigen applicatie, website of portaal te tonen. Bij insluiten voor klanten regelt de applicatie de toegang en hebben eindgebruikers geen eigen Power BI-licentie nodig. Lees meer: Power BI Embedded →
R
- RAG (retrieval-augmented generation)
- RAG is een techniek waarbij een AI-systeem relevante tekstfragmenten uit eigen documenten opzoekt en meegeeft aan een taalmodel. Het model baseert zijn antwoord op die fragmenten en kan naar de bron verwijzen. Lees meer: RAG of text-to-SQL →
- Rate limit
- Een rate limit is een grens aan het aantal verzoeken dat een gebruiker of systeem binnen een bepaalde tijd mag doen. Het beschermt een dienst tegen overbelasting en misbruik. Lees meer: Data-API →
- REST-API
- Een REST-API is een veelgebruikte vorm van een API die werkt via gewone webverzoeken (HTTP) naar vaste adressen, endpoints genoemd. Het antwoord is meestal JSON. Lees meer: Data-API →
- Row-level security (RLS)
- Row-level security (RLS) is een beveiliging die per gebruiker bepaalt welke rijen data zichtbaar zijn. In Power BI leg je RLS vast in rollen met DAX-filters, zodat bijvoorbeeld een regiomanager alleen zijn eigen regio ziet. Lees meer: Row-level security →
S
- Self-service BI
- Self-service BI is een werkwijze waarbij gebruikers zelf rapporten en analyses maken op gecontroleerde data, zonder voor elke vraag een BI-specialist nodig te hebben. Goede afspraken over databronnen en definities voorkomen dat er meerdere versies van hetzelfde cijfer ontstaan. Lees meer: Eigen dashboards →
- Semantisch model
- Een semantisch model, voorheen dataset genoemd, is het datamodel achter een Power BI-rapport: tabellen, relaties, measures en beveiligingsregels. Meerdere rapporten kunnen hetzelfde semantische model gebruiken. Lees meer: Power BI →
- Service principal
- Een service principal is de identiteit van een applicatie in Microsoft Entra ID. Een applicatie meldt zich daarmee aan zonder persoonlijk account, bijvoorbeeld om via de Power BI REST API embedtokens aan te vragen. Lees meer: Power BI Embedded →
- Single sign-on (SSO)
- Single sign-on (SSO) is een manier van inloggen waarbij je met één login toegang krijgt tot meerdere applicaties. De applicaties vertrouwen op een centrale identiteitsdienst in plaats van elk een eigen wachtwoord te vragen.
- Single source of truth
- Een single source of truth is één centrale, afgesproken bron voor bedrijfsgegevens, zodat iedereen met dezelfde cijfers en definities werkt. In de praktijk is dat vaak een datawarehouse met vastgelegde KPI-definities. Lees meer: Single source of truth →
- SQL
- SQL (Structured Query Language) is de standaardtaal om gegevens op te vragen en te bewerken in relationele databases zoals PostgreSQL en SQL Server. Een SELECT-query vraagt gegevens op zonder ze te wijzigen. Lees meer: SQL Explorer met AI →
- Sterschema
- Een sterschema is een datamodel met in het midden een feitentabel met gebeurtenissen en bedragen, omringd door dimensietabellen met beschrijvingen zoals klant, product en datum. Het is de gangbare opzet voor Power BI-modellen en datawarehouses. Lees meer: Datawarehouse →
T
- Text-to-SQL
- Text-to-SQL is een techniek waarbij een AI-model een vraag in gewone taal omzet naar een SQL-query die op een database wordt uitgevoerd. Het model schrijft de query, de database levert de cijfers. Lees meer: Text-to-SQL →
- Toegangsprofiel
- Een toegangsprofiel is een bundel van dashboards en apps die je in één keer aan een groep gebruikers toekent. In ENABLE regel je daarmee rechten per groep in plaats van per persoon. Lees meer: Toegang en beveiliging →
- Tweestapsverificatie (2FA)
- Tweestapsverificatie (2FA) is een inlogmethode waarbij je naast je wachtwoord een tweede bewijs geeft, zoals een eenmalige code per e-mail of via een app. Een gestolen wachtwoord alleen is dan niet genoeg om in te loggen. Lees meer: Toegang en beveiliging →
V
- Verversing (refresh)
- Een verversing is het opnieuw ophalen van gegevens uit de bron, zodat een rapport of semantisch model actuele cijfers toont. In Power BI kun je verversingen plannen; een mislukte verversing betekent dat een dashboard verouderde cijfers laat zien. Lees meer: Monitoring en gebruik →
W
- Werkruimte (workspace)
- Een werkruimte is een omgeving in de Power BI-service waarin een team rapporten, dashboards en semantische modellen beheert. Gebruikers krijgen er een rol in: beheerder, lid, inzender of kijker. Lees meer: Power BI-dashboards delen →
- White-label portaal
- Een white-label portaal is een webomgeving die een organisatie in de eigen huisstijl aanbiedt, met eigen logo, kleuren en teksten, terwijl de techniek van een andere leverancier komt. Lees meer: Eigen huisstijl →
Veilig delen, snel live, zonder hoofdpijn
In een online demo laten we het portaal zien: dashboards per rol, row-level security, vragen in gewone taal en hoe wij het voor je inrichten en beheren.